تپهٔ هگمتانه

همدان یکی از کهن‌ترین شهرهای پیوسته مسکونی جهان است و تپهٔ هگمتانه نقطهٔ آغاز آن است. نویسندگان یونانی این شهر را «اکباتان» و پایتخت مادها می‌نامیدند. هرودوت بنیان آن را به دیااکو، پادشاه ماد، نسبت می‌دهد و از کاخی سخن می‌گوید که هفت بارو با هفت رنگ گوناگون گرداگردش بود و دو باروی درونی با نقره و زر پوشیده شده بودند.

پس از آنکه کوروش بزرگ در سدهٔ ششم پیش از میلاد این شهر را گرفت، هگمتانه پایتخت تابستانی شاهان هخامنشی و جایگاه گنجینهٔ شاهی شد و بعدها در دوران اشکانی نیز شهری مهم بود. آوازهٔ آن مدت‌ها پس از آنکه شهر باستانی زیر شهر امروزی پنهان شد، پابرجا ماند.

کاوش‌های منظم تپه از دههٔ ۱۳۶۰ خورشیدی آغاز شد و شهری بزرگ با طرحی شطرنجی، کوچه‌ها، آبراهه‌ها و بلوک‌های بناهای خشتی را آشکار کرد. بیشتر آنچه امروز دیده می‌شود به دوره‌های متأخرتر، به‌ویژه اشکانی، تعلق دارد و بخش‌هایی از گمانه‌ها زیر سقف‌های بزرگ امروزی محافظت می‌شوند. مسیرهای پیاده‌رو امکان تماشای محله‌های کاوش‌شده از بالا را فراهم می‌کنند.

موزهٔ محوطه یافته‌های تپه و منطقه را به نمایش می‌گذارد — سفال، ستون‌پایه، سکه، زیورآلات زرین و اشیای دیگر — و به فهم ویرانه‌ها کمک می‌کند. در لبهٔ تپه کلیسای آجری کوچکی از ارامنه قرار دارد. از بالای تپه چشم‌اندازی گسترده از شهر تا ستیغ برف‌گیر الوند پیداست.